Społeczeństwo

Obywatelskie

- świadome społeczeństwo

BEZPŁATNE PORADY PRAWNE
Aktualności - O projekcie - Szkolenie - Kontakt - Linki - Porady - Media - Opinie

Menu

Zapraszamy do punktów porad:

BEZPŁATNE PORADY PRAWNE

Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno - Gospodarczych im. Króla Zygmunta Augusta w Augustowie
SISG Siedziba
ul. Rynek Zygmunta Augusta 27
16-300 Augustów
Tel./fax 087/643 01 00

wtorek 10:00 do 13:00
czwartek 14:00 do 17:00

Ośrodek Rehabilitacyjno - Szkoleniowy w Kuriance
Ośrodek Rehabilitacyjno-Szkoleniowy w Kuriance

Kurianka 43
16-315 Lipsk
Tel. 087/641 76 19

wtorek 9:00 do 13:00

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie
Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie
ul. Piłsudskiego 34
16-500 Sejny

wtorek 14:00 do 17:00
czwartek 10:00 do 13:00


Dziś jest Poniedziałek, 16 grudzień 2019 r.
Porady

Ustanie małżeństwa przez rozwód – możliwość czy konieczność?

Małżeństwo jest najbardziej intymną wspólnotą życia mężczyzny i kobiety, gdyż dotyka w zasadzie wszystkich aspektów ich codziennej egzystencji. Z punktu widzenia prawa, zawarty związek małżeński może ustać przez śmierć jednego z małżonków, przez rozwód albo przez unieważnienie. Bez wątpienia rozwód czy separacja jest zawsze porażką. Zarówno rozwód jak i separacja jest pewnego rodzaju końcem wspólnego życia. Przecież przeważnie gdy ludzie biorąślub to są przekonani, że właśnie z tą drugą osobą spędzą resztę swojego życia, że właśnie z ta drugą osobą założą szczęśliwą rodzinę, będą mieć dzieci. Czasem pomocą w tych przypadkach może być terapia, pomoc mediatorów lub orzeczenie separacji. Niestety w niektórych sytuacjach konieczna jest jednak ingerencja sądu.

Kiedy możemy starać się o rozwód?
Rozwód oznacza, iż rozerwany został węzeł (związek) małżeński, którym do tej pory małżonkowie byli związani i małżeństwo przestaje istnieć. Rozwód jest najpopularniejszą formą ustania małżeństwa w trybie orzeczenia sądowego wydanego w postaci wyroku po uprzednim przeprowadzeniu postępowania w sprawie o rozwód. Z chwilą wydania i uprawomocnienia się wyroku sądu, ustaje uprzednio zawarty związek małżeński. Orzeczenie sądu powodujące ustanie małżeństwa jest ostatnim z elementów całego postępowania rozwodowego.
Możliwość orzeczenia rozwodu istnieje wyłącznie przy spełnieniu kumulatywnie (łącznie) dwóch przesłanek rozwodowych w postaci trwałego i zupełnego rozkładu pożycia. Musi więc nastąpić rozerwanie pomiędzy małżonkami więzi emocjonalnej (psychicznej, duchowej), fizycznej i gospodarczej (czy wspólnie prowadzą dom, gotują itd.). Rozkład pożycia małżeńskiego jest trwały, gdy oparta na doświadczeniu życiowym ocena prowadzi do wniosku, że w danych  okolicznościach sprawy, powrót małżonków do wspólnego pożycia jest niemożliwy.

Kiedy sąd może odmówić rozwodu?
Sąd może odmówić orzeczenia rozwodu w następujących sytuacjach:
A. Troska o dobro małoletnich dzieci
Sąd bada, czy wskutek rozstania małżonków, miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci, tj. do ukończenia 18. roku życia. Chodzi tu o jego interesy osobiste, uczucia, sytuację materialną czy też o możliwości zapewnienia mu prawidłowego w danych warunkach rozwoju fizycznego i duchowego.
Przykład: Rodzice od dłuższego czasu będąc w ostrym konflikcie, starali się ukryć swoje problemy małżeńskie przed 10-letnią córką. Gdy ta się w końcu dowiedziała o ich planach rozwodowych, przeżyła szok.  Przestała się uczyć, bawić, kontaktować z rówieśnikami, zaczęła mieć objawy depresji. Z opinii psychologa z rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego wynika, że rozwód ten stan jeszcze bardziej pogłębi.
B. Zasady współżycia społecznego
Żaden z obowiązujących przepisów nie definiuje, czym są zasady współżycia społecznego. Przyjmuje się, że są to reguły przyzwoitego, obyczajnego i moralnego postępowania. Chodzi o ocenę, czy rozwód będzie skutkował wielką krzywdą dla strony niewinnej rozpadu małżeństwa.
Przykład: Irena zaczęła mieć problemy ze zdrowiem, a zwłaszcza z nerkami. Ciągłe dializy uniemożliwiały jej prowadzenie normalnego życia. W tej sytuacji mąż Jerzy zdecydował się oddać jej swoja zdrową nerkę. Przeprowadzona operacja przeszczepu się udała i Irena wróciła do zdrowia. Małżonkowi wydawało się, ze to już koniec ich kłopotów. Niestety przeliczył się. Po dwóch latach żona uznała, że nie chce już z nim żyć i zażądała rozwodu, na który nie zgadzał się Jerzy.
C. Rozwodu żąda wyłącznie winny rozkładowi pożycia małżonek
Brak zgody na rozwód małżonka niewinnego rozpadowi małżeństwa nie wyklucza orzeczenia takiego rozwodu przez sąd. Jest to możliwe w sytuacji, gdy sprzeciw takiej osoby jest w danych okolicznościach sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, czyli regułami przyzwoitego postępowania. Odmowa zgody na rozwód jest traktowana jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego nie tylko wtedy, jeżeli jej motywy z moralnego punktu widzenia zasługują na potępienie, ale także wtedy, gdy nie ma podstaw do przyjęcia, że orzeczenie rozwodu może wywołać niepożądane skutki społeczno-wychowawcze w zakresie stosunków rodzinnych. Sąd Najwyższy w jednym ze swych orzeczeń wskazał, że kiedy małżonek niewinny kieruje się motywami zasługującymi na potępienie z punktu widzenia moralnego, w szczególności, jeżeli istnieje podstawa do ustalenia, że małżonek niewinny odmawia zgody na rozwód wyłącznie w zamiarze szykany albo dla zemsty lub z nienawiści do małżonka winnego, uznanie odmowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego nie budzi wątpliwości (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z dnia 16.03.1968 r., III CZP 70/66, OSN 1968, poz. 77).
Przykład: Wyłącznie winnym rozpadu małżeństwa jest mąż, który porzucił żonę i odszedł od niej do innej kobiety, z którą ma dwójkę dzieci. Po dwóch latach chciałby się rozwieść, zwłaszcza, że małżonkowie nie mieli wspólnych dzieci, a on chciałby na nowo ułożyć sobie rodzinę.

Na czym polega orzeczenie o winie rozkładu pożycia?
Małżeństwo może być rozwiązane: bez orzekania o winie którejkolwiek ze stron, z wyłącznej winy jednej ze stron, za obopólną winą małżonków. Zasadą jest, ze sąd w wyroku rozwodowym obowiązany jest ustalić, czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Tylko na zgodny wniosek stron musi od tego odstąpić.
Wina rozkładu pożycia pozostaje w związku z naruszeniem obowiązków wynikających z przepisów prawa, jak i zasad współżycia społecznego. W tym zakresie brane są pod uwagę przypadku naruszenia obowiązku wzajemnej pomocy i wierności względem małżonka oraz naruszenie obowiązków względem dzieci i innych osób bliskich małżonkom. Orzeczenie o winie może być spowodowane także alkoholizmem lub narkomanią jednego z małżonków lub przemocą, jaką stosuje wobec współmałżonka czy dzieci. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na stanowisko Sądu Najwyższego, który wskazał, że małżonek dopuszczający się cudzołóstwa nie wywołuje tym samym rozkładu pożycia małżeńskiego – o ile poprzednio rozkład ten nastąpił już z innych przyczyn, a zwłaszcza w wyniku zachowania się drugiego małżonka. Nie można bowiem domagać się, aby małżonek opuszczony przez współmałżonka nie miał możliwości rozpoczęcia „normalnego życia” przed uzyskaniem wyroku rozwodowego.
Do przypisania małżonkowi winy nie jest wymagane, aby jego zamiarem było spowodowanie rozpadu pożycia. Trzeba jednak pamiętać, że gdy wnosimy o rozwód z orzekaniem o winie, tę winę musimy udowodnić (trzeba powołać świadków, przedstawić dokumenty np. obdukcje, notatki policyjne) – czyli przedstawić dowody potwierdzające fakty, o których mówimy w sądzie. W przypadku przemocy w rodzinie, jeśli wcześniej prowadzona była sprawa karna o znęcanie się nad rodziną wobec współmałżonka, któremu zarzucamy winę w procesie rozwodowym, i sprawa ta zakończyła się skazaniem za popełnione czyny, to wyrok taki należy przedstawić w sądzie na sprawie rozwodowej.
Małżonek, który zgodził się na rozwód bez orzekania o winie, może zmienić zdanie i zadać orzeczenia go z wyłącznej winy drugiego małżonka, i to nie tylko w I instancji, ale także w trakcie postępowania apelacyjnego.

Czy można domagać się alimentów od byłego współmałżonka?
Z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie, wygasa obowiązek alimentacyjny względem małżonka, który został uznany za wyłącznie winnego rozpadu pożycia. W tej sytuacji małżonkowi uznanemu za wyłącznie winnego rozpadu pożycia nie przysługuje roszczenie alimentacyjne wobec byłego współmałżonka. Obowiązek alimentacyjny istnieje między rozwiedzionymi małżonkami, jeżeli żadne z nich nie ponosi winy rozkładu pożycia, jeżeli sąd zaniechał orzekania o winie albo też jeżeli orzeczono rozwód z winy obojga małżonków. Obowiązek taki istnieje również w przypadku unieważnienia małżeństwa.
Przesłanką obowiązku alimentacyjnego jest stan niedostatku małżonka uprawnionego. Stan niedostatku musi zaistnieć w chwili orzeczenia rozwodu i oznacza, że małżonek nie jest w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w całości lub w części. Przyczyną może być m.in. brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez byłego współmałżonka, brak kwalifikacji zawodowych czy też znaczne pogorszenie się stanu zdrowia uprawnionego. W takich przypadkach, małżonek w stosunku do którego zostało skierowane żądanie płacenia alimentów, obowiązany jest dostarczyć rozwiedzionemu małżonkowi środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz jego możliwościom majątkowym i zarobkowym. Jeżeli jednio z małżonków zostanie uznane za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego , sąd na jego żądanie może orzec o obowiązku alimentacyjnym małżonka wyłącznie winnego, chociażby uprawniony nie znajdował się w niedostatku. W tym przypadku małżonek niewinny nie musi pozostawać w niedostatku.
Obowiązek alimentacyjny miedzy rozwiezionymi małżonkami wygasa w szczególności w razie śmierci małżonka uprawnionego lub zobowiązanego. Obowiązek ten wygasa także w razie zawarcia przez małżonka uprawnionego nowego związku małżeńskiego. Jeżeli zobowiązanym do alimentacji jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek alimentacyjny wygasa z upływem 5 lat od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, chyba że względu na wyjątkowe okoliczności sad, na skutek powództwa uprawnionego małżonka, przedłuży termin pięcioletni. Orzekając o przedłużeniu pięcioletniego terminu trwania obowiązku alimentacyjnego miedzy byłymi małżonkami, sąd określa czas, na jaki ten termin zostaje przedłużony.

Jak wygląda postępowanie rozwodowe?
Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego. Właściwy miejscowo jest sąd okręgowy, na obszarze działania którego małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, a gdy żaden z nich już tam nie przebywa – sąd okręgowy właściwy dla miejsca zamieszkania strony pozwanej lub ostatecznie, w braku takiej podstawy, dla miejsca zamieszkania powoda. Sąd orzeka w składzie trzyosobowym: sędzia i dwóch ławników. Od wyroku sądu okręgowego można odwołać się do sądu apelacyjnego. Posiedzenia sądowe w sprawach rozwodowych odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie strony zażądają zgodnie publicznego rozpoznania sprawy, a sąd uzna, że jawność nie zagraża moralności.
Pozew o orzeczenie rozwodu ma prawo zgłosić każdy z małżonków. Pozew należy złożyć w dwóch egzemplarzach, gdyż sąd musi go przesłać pozwanemu współmałżonkowi. Ten zaś ma prawo – najpóźniej do pierwszej rozprawy – do złożenia odpowiedzi na pozew.
W pozwie powinniśmy wskazać następujące informacje:

  1. nazwę i adres sądu okręgowego, do którego jest skierowany,
  2. imiona i nazwiska stron oraz ewentualnie dane ich pełnomocników procesowych,
  3. określenia naszego żądania, czyli orzeczenia rozwodu bez orzekania o winie lub z wyłącznej winy współmałżonka,
  4. sposób sprawowania opieki nad wspólnymi dziećmi (o ile je mamy),
  5. wniosek o orzeczenie o alimentach dla siebie i/lub dla wspólnych dzieci,
  6. ewentualnie – wniosek o podział majątku (sąd dokona podziału majątku, o ile nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu),
  7. podpisy stron lub pełnomocników,
  8. załączniki.

W uzasadnieniu pozwu należy opisać, w jaki sposób doszło do rozkładu pożycia małżeńskiego, a także wskazać dowody, które będą to potwierdzały. Do pozwu należy załączyć odpisy aktów małżeństwa i urodzenia dzieci, zaświadczenia o zarobkach i inne dowody, które są konieczne w przypadku żądania orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy współmałżonka (np. obdukcje wyroki w sprawach karnych, zaświadczenia o korzystaniu z pomocy psychologa).

Ile trwa sprawa rozwodowa?
Sprawa rozwodowa z orzekaniem o winie trwa dłużej. Jeśli się udowodniona zostanie wina i sąd uzna współmałżonka wyłącznie winnym rozkładu pożycia, wtedy łatwiej będzie drugiemu współmałżonkowi uzyskać np. eksmisję z mieszkania lub będzie mógł żądać alimentów nie tylko na dzieci, ale także na siebie. Trzeba jednak pamiętać, że gdy wnosimy o rozwód z orzekaniem o winie, tę winę musimy udowodnić (trzeba powołać świadków, przedstawić dokumenty np. obdukcje, notatki policyjne) – czyli przedstawić dowody potwierdzające fakty, o których mówimy w sądzie.
Sprawa rozwodowa bez orzekania o winie trwa krócej niż z orzekaniem. W przypadku sprawy z orzekaniem o winie przesłuchuje się świadków, analizuje dokumenty – co zwykle zabiera więcej czasu. Sprawa rozwodowa trwa od kilku miesięcy, a w przypadku spraw skomplikowanych nawet do kilku lat. Nawet gdy są trudności w ustaleniu miejsca pobytu pozwanego małżonka można rozpocząć sprawę, tylko w pozwie należy wystąpić o ustanowienie kuratora dla nieobecnego małżonka. Brak wiedzy o miejscu pobytu nie musi opóźniać chwili rozpoczęcia sprawy.

Ile kosztuje sprawa rozwodowa?
Koszty sprawy rozwodowej obejmują opłaty sądowe i koszty wynajęcia pełnomocnika procesowego (np. adwokata czy radcy prawnego o ile decydujemy się na jego pomoc). Wpis stały wnoszony wraz z pozwem wynosi 600 zł. Wraz z pozwem o rozwód można wnieść wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pomocy prawnej z urzędu. Należy w tym przypadku wypełnić specjalny formularz oświadczenia o swym stanie majątkowym. W trudnej sytuacji materialnej sąd może zwolnić z części kosztów lub nawet z całości kosztów. Koszty wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika są zróżnicowane – zwykle jest to kwestia indywidualnego z nim ustalenia stawki. Oczywiście gdy sprawa jest bardzo skomplikowana stawka rośnie, a gdy mniej skomplikowana – usługa kosztuje mniej.

Jakie skutki prawne wywołuje orzeczenie rozwodu?
W wyniku orzeczenia rozwodu następuje rozwiązanie małżeństwa, przy czym skutek taki następuje z chwilą uprawomocnienia się wyroku sądu. Z tą chwilą:

  • byli małżonkowie mogą wstąpić w nowe związki małżeńskie;
  • między małżonkami ustaje ustawowa wspólność majątkowa, co umożliwia wystąpienie któregokolwiek z byłych małżonków z żądaniem podziału majątku wspólnego (chyba że stosunki majątkowe małżonków były ułożone w inny sposób, np. w małżeństwie istniała między nimi rozdzielność majątkowa);
  • następuje wyłączenie dziedziczenia ustawowego (byli małżonkowie mogą dziedziczyć po sobie jedynie na podstawie testamentu);
  • może powstać szczególny obowiązek alimentacyjny jednego z rozwiedzionych małżonków względem drugiego;
  • może istnieć obowiązek alimentacyjny względem dzieci;
  • możliwe jest oznaczenie sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania małżonków;
  • nastąpi uregulowanie kwestii władzy rodzicielskiej, gdyż sąd musi w wyroku rozwodowym rozstrzygnąć o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków (może przykładowo powierzyć wykonywanie władzy jednemu z rodziców, ograniczając jednocześnie władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka). W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka.

Jarosław Ruszewski

Artykuł powstał w ramach projektu ”Społeczeństwo obywatelskie - świadome społeczeństwo” realizowanego przez Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno-Gospodarczych im. Króla Zygmunta Augusta. W ramach projektu realizowane jest poradnictwo prawne i obywatelskie dla mieszkańców powiatów: sokólskiego, augustowskiego, sejneńskiego i grajewskiego.



Udzielamy porad w sprawach:
  • mieszkaniowych
  • rodzinnych
  • świadczeń i zasiłków
  • zatrudnienia i bezrobocia
  • dotyczących postępowania w urzędzie
  • własności i inne
  • Zapraszamy do punktów porad:

    Urząd Miejski w Grajewie
    Poradnictwo Grajewo
    ul. Strażacka 6a
    19-200 Grajewo

    poniedziałek 14:00 do 17:00
    środa 10:00 do 13:00

    Urząd Miejski w Sokółce
    Poradnictwo Sokółka
    Plac Kościuszki 1
    16-100 Sokółka
    Tel. 085/711-09-00; fax 085/711-09-11

    wtorek 14:00 do 17:00
    piątek 10:00 do 13:00